Truyện Tranh Đã Xuất Bản Ở Việt Nam

Suy cho cùng, đọc truyện tranh hay đọc sách chữ, điều quan trọng là người ta biết mình đang đọc gì và sẽ nhận được gì từ những thứ mình đọc.


*

Thời gian đọc: 31 phútbạn cũ đừng quên bài viết mới: Truyện tranh Việt Nam, trời còn để có hôm nayvà bài điểm truyện tranh Aftermath của cùng tác giả

Dịp Tết Nguyên Đán vừa rồi, tôi gặp lại mấy đứa cháu trong nhà. Tôi hỏi, dạo này các cháu đọc truyện gì, tất nhiên ý tôi nói tới truyện tranh, vì chúng cũng đã ở độ tuổi học sinh cấp hai, cấp ba như chúng tôi ngày ấy, tức là đã bước vào giai đoạn đọc truyện tranh có ý thức. Trong mắt đám nhóc này, tôi luôn là một ông chú cun ngầu tột bậc, chuyện, mấy ai có được ông chú ngoài ba mươi tuổi lại có thể thơn thớt nói cười về cõi truyện tranh mênh mông rộng lớn trải suốt từ thế hệ mấy ông già sang tới thế hệ thanh thiếu niên hiện tại. Thay vì những lời kêu ca “rát cổ bỏng họng” của cha mẹ chúng về chuyện chúng lười đọc sách mà chỉ cắm mặt vào mấy quyển truyện tranh “đọc vèo cái là hết”, tôi luôn được lòng mấy đứa này vì có thể cùng bình luận và tư vấn cho chúng nên đọc bộ này bộ kia, sau rốt, khi đã xây dựng được lời nói đầy sức thuyết phục, lúc ấy, tôi xui đọc sách gì mà chúng chẳng nghe (haha).

Bạn đang xem: Truyện Tranh Đã Xuất Bản Ở Việt Nam

Suy nghĩ như cha mẹ của các cháu tôi không phải là hiếm, nổi tiếng nhất trong những năm gần đây chính là phát ngôn (phải nói là) trong sáng của một cháu bé được xưng tụng là thần đồng rằng cháu không đọc truyện tranh vì mẹ cháu bảo truyện tranh là con sâu đục khoét tâm hồn. Nghe mà lặng người, hoá ra khu vườn tâm hồn đầy hoa lá, rất đậm hương và rộn tiếng chim (Tố Hữu) của rất rất nhiều người trên toàn thế giới đã không hề được phun thuốc trừ sâu!! Kể câu chuyện như vậy làm vui để thấy rằng hoá ra những định kiến tiêu cực về truyện tranh vẫn còn rất mạnh ngay cả ở thế hệ những người đã sinh ra và lớn lên trong thời kì Đổi Mới và Cởi Mở từ cuối thập niên 1980 ở nước ta. Vậy truyện tranh ở Việt Nam đã đi được những bước đi thế nào? Chất lượng, thể loại và tư duy về truyện tranh đã thay đổi ra sao? Nhân dịp sau Tết đám trẻ nghỉ học ở nhà vì dịch bệnh đang rất cần sách truyện để giải trí, tôi nghĩ về việc nhìn lại hành trình ba mươi năm đã qua, tính từ năm 1990, của một thể loại vô cùng độc đáo nhưng chưa có được sự ghi nhận và đánh giá đúng mực trong lòng xã hội Việt Nam.

Trong bối cảnh lịch sử những năm 80, việc truyện tranh Việt Nam kém phát triển là điều hoàn toàn dễ hiểu. Không như văn học, mỹ thuật hay điện ảnh, kịch nghệ ít nhiều vẫn có được những tác phẩm đáng chú ý, truyện tranh hoàn toàn bị gạt khỏi đời sống văn hoá chính thống. Người ta chỉ biết tới hai bộ nổi tiếng nhất phỏng theo hai trong số Tứ đại danh tácTam Quốc Diễn Nghĩa liên hoàn hoạTây Du Ký liên hoàn hoạ, là những bộ truyện tranh của Trung Quốc vẽ theo lối hội hoạ Trung Hoa cổ truyền. Đọc các bộ truyện này có cảm giác đó là sự kết hợp giữa việc đọc Tam Quốc Diễn Nghĩa, Tây Du Ký bằng cổ văn và xem kinh kịch; hình thái nghệ thuật truyện tranh vẫn còn rất xa so với truyện tranh hiện đại vì các bộ liên hoàn hoạ này được ra mắt lần đầu ở Trung Quốc từ tận đầu thế kỷ 20, phỏng theo các tác phẩm văn học, truyện tích cổ điển của nền văn hoá Trung Hoa như Tứ đại danh tác, Phong Thần Diễn Nghĩa, Hán Sở Diễn Nghĩa, v. v…

Bìa truyện Anh Em Hồ Lô

Việc xuất bản truyện tranh ở Việt Nam có bước chuyển mình khi nhà xuất bản Kim Đồng phát hành bộ manga lừng danh Doraemon của tác giả Fujiko F. Fujio dưới tên gọi Đôrêmon năm 1992. Ban đầu, nhà xuất bản Kim Đồng tiến hành in vài mẩu truyện lẻ Đôrêmon trên báo Nhi Đồng và in 4 tập thử nghiệm. Sau khi nhận được phản hồi vô cùng tích cực từ phía độc giả nhỏ tuổi, ban giám đốc nhà xuất bản Kim Đồng đã quyết định xuất bản những tập truyện chính thức như chúng ta đã biết. Đây thực sự là một quả bom đã thay đổi nhận thức của hàng triệu trẻ em Việt Nam trước đó chưa hề được tiếp cận với văn hoá manga vốn đã ở một trình độ rất cao. (Lại) lần đầu tiên, trẻ em Việt Nam và cả những người làm công tác xuất bản truyện tranh ở Việt Nam ngỡ ngàng nhận ra, bên cạnh tính giáo dục, truyện tranh còn có thể mang đậm tính giải trí và tạo ra tác động tốt đến thẩm mỹ của người đọc. Đó cũng là lúc mà những bộ truyện tranh Việt Nam với cung cách răn dạy đạo đức, giáo điều khô khan và sự đầu tư về nội dung cũng như hình thức ở mức độ nghèo nàn đi đến hồi kết do không còn được đón nhận, điển hình là bộ Cô Tiên Xanh (1991) của tác giả Kim Khánh và Hùng Lân, nơi mà chỉ cần bạn đi xe máy phân khối lớn, đeo kính đen và để râu thì bạn đích thị là quân vô lại.

Bản in Siêu Quậy Téppi lần đầu

Giai đoạn hoàng kim này mãi mãi được lưu danh trong lịch sử như thời kỳ của những bộ manga kinh điển. Đúng với logic thông thường, khi mà bạn bước những bước đầu non trẻ trong công tác xuất bản truyện tranh thời mở cửa và bạn không bị luật bản quyền chi phối, bạn sẽ đem tới cho khách hàng của mình những lựa chọn hàng đầu để họ phải trôi đi trong cơn say không lối thoát. Bạn đọc trẻ tuổi Việt Nam quả thực đã triền miên thống khoái trước sự đổ bộ của manga không khác nào trước sự trỗi dậy của ma tuý trong lòng xã hội sau Đổi Mới. Các tác phẩm manga kinh điển đã thay đổi một lần và mãi mãi thị hiếu đọc của người Việt Nam. Đây chính là thời kì mà các bậc cha mẹ vừa móc túi cho con tiền mua truyện thuê truyện, vừa không tiếc lời nguyền rủa mấy cái quyển truyện lèo tèo vài chữ đọc vèo cái là hết. Bạn đọc trẻ tuổi Việt Nam chính thức từ đây xao nhãng văn hoá đọc văn xuôi, thơ thì càng không, mặt tiêu cực này của truyện tranh ở Việt Nam phải nói là khiến cho sự phát triển văn hoá truyện tranh ở Việt Nam một cách chính thống gặp rất nhiều khó khăn do những định kiến ác cảm mà người đời gán cho nó mà thành, giống như thay vì giáo dục nâng cao tinh thần đọc sách từ sớm cho trẻ nhỏ, thì người ta lại quay sang đổ lỗi cho một thứ dễ được trẻ nhỏ tiếp nhận hơn. Và tất nhiên vì thế nên không ít tài năng từ cấp thôn xóm cho tới cấp địa cầu trong làng mỹ thuật thiếu niên nhi đồng đã bị bỏ phí, chỉ vì toàn vẽ ba cái truyện tranh lăng nhăng chứ không vẽ những thứ trong sáng hồn nhiên (bị bắt phải) đúng với lứa tuổi. Cá nhân tôi hồi ấy nhờ đọc truyện tranh nên đã mơ hồ cảm nhận được có một kĩ thuật gì đó để có thể vẽ được theo phối cảnh trước mắt mình như trong truyện tranh, chứ không phải lối vẽ 2D bèn bẹt ngây ngô theo chủ đề cho trước (và gọi đó là sáng tác) mà các thầy cô giáo mỹ thuật áp đặt cho học sinh mẫu giáo tiểu học. Khi cha mẹ cho tôi đi học vẽ ở Cung thiếu nhi Hà Nội hồi học cấp một, tôi đã mạnh dạn yêu cầu thầy giáo dạy mình cách vẽ ấy, đáp lại, thầy giáo liên tục thuyết phục tôi rằng thứ duy nhất trên đời phù hợp với tôi là lối vẽ (mà tôi thấy là) xấu hoắc của bọn trẻ con thông thường. Sau vài buổi bị bắt phải ngây thơ cho đúng lứa tuổi, tôi đã cự tuyệt việc đi học ở Cung thiếu nhi và nằm nhà miệt mài tự nghiên cứu Sôn Gô Ku, nhân vật truyện tranh được vẽ lại nhiều nhất ở nước ta. Tin rằng tôi không phải trường hợp cá biệt giữa lòng xã hội Việt Nam ta.

Lép vế hơn so với manga nhưng comic cũng dần xây dựng vị thế của mình trong giai đoạn này với loạt các tác phẩm từ châu Âu, đặc biệt là hai nước Pháp-Bỉ. Đáng kể nhất có thể nhắc tới Lucky Luke (1989) của Morris, Những Cuộc Phiêu Lưu Của Tintin (The Adventures of Tintin, 1989) của Hergé, Xì Trum (The Smurfs, 1989) của Peyo; bên cạnh đó là bộ Donald Và Bạn Hữu (Donald Duck and Friends, 1996) được phát hành dưới dạng song ngữ đã trở thành một lựa chọn không tồi cho nhiều phụ huynh muốn con cái mình tranh thủ học tiếng Anh. Điểm khác biệt đáng kể bên cạnh phong cách sáng tác cả về nội dung lẫn mỹ thuật của comic so với manga là các tập truyện comic thường được in màu khổ tạp chí, giá cả vì vậy cũng đắt đỏ hơn và ít đến được với bạn đọc hơn so với manga in thành những tập nhỏ đen trắng. Tuy vậy, vẫn có những bộ comic được chọn lọc để tăng tính cạnh tranh, đó chính là các bộ comic siêu anh hùng mà các fan DC/Marvel sinh sau đẻ muộn không bao giờ ngờ được rằng thế hệ các đàn anh chúng tôi đã từng tiếp cận với Người Nhện, Người Dơi, Người Sói, Siêu Nhân (1997?) của các ấn phẩm thời kỳ đầu in đen trắng vô cùng nguyên bản và xa xưa.

Bản in Chú Thoòng

Điểm chung làm nên nét đặc trưng của truyện tranh quốc tế ở Việt nam trong giai đoạn này, đó là đa phần đều được xuất bản trong tình trạng không có bản quyền, với sự tham gia của rất nhiều nhà xuất bản trên khắp cả nước. Không có chế tài nào để khống chế, những người làm công tác xuất bản thoả sức làm những gì họ muốn, vừa để tránh điều tiếng từ phía phụ huynh vốn chưa hề cởi mở, vừa để đối phó với việc kiểm duyệt những nội dung nhạy cảm. Tất cả các tín đồ truyện tranh 8x đều vô cùng căm ghét những màn bôi đen cảnh nóng hay cảnh quá dã man bạo lực, xoá bỏ các trang truyện mà người làm xuất bản cho rằng thừa, không cần thiết (!!). Tôi đã từng không tiếc lời nguyền rủa mỗi lần đọc truyện gặp phải tình trạng như vậy, họ vừa không tôn trọng tác giả, vừa không tôn trọng khách hàng bỏ tiền ra mua truyện. Đó là chưa kể tới tình trạng dịch thuật hỗn loạn, dịch chế linh tinh trong khi trình độ văn chương và sự thông minh là một hạn chế lớn. Lại còn tình trạng các nhà xuất bản in lậu trùng nhau hết bộ này tới bộ kia, các bộ truyện cứ như anh em sinh đôi sinh ba cùng trứng, hình dáng tính cách y chang nhau chỉ khác mỗi cái tên. Hai vấn nạn này tồn tại ở gần như tất cả các bộ truyện và đó là một vết nhơ cho thời hoàng kim này. Duy chỉ có một ngoại lệ duy nhất, chính là bộ Ninja Loạn Thị (Rakudai Ninja Rantarō, 1997) của tác giả Amako Sōbē do nhà xuất bản Kim Đồng thực hiện. Đây là bộ truyện mà công tác dịch thuật đã đạt tới đẳng cấp rất cao khi Việt hoá thành công những màn gây cười bằng tiếng địa phương, những màn chơi chữ và sự tỉnh bơ vô cùng hài hước của các nhân vật. Chúng tôi ngày ấy đọc bản in lần đầu của bộ truyện này mà ngỡ ngàng cười lăn lộn, cảm giác như mình đang đọc một bộ truyện tranh Việt Nam, tình hữu nghị Việt Nhật là đây chứ đâu nữa.

Bản in Dũng Sĩ Hesman lần đầu

Trong điều kiện rất khó khăn, thiệt thòi đủ đường so với các tác giả truyện tranh nước ngoài, hoạ sĩ Hùng Lân đã thực sự đã tạo ra được một công trình đáng nể, càng về sau thế giới của Hesman càng đa dạng, với các mối quan hệ nhân vật chồng chéo nhưng vẫn rất gần gũi, thân thuộc. Chất lượng mỹ thuật của Dũng Sĩ Hesman tuy chưa thể so sánh với manga, manhua hay comic, nhưng đã có sự tiến bộ rõ rệt và tạo ra sự phấn khích cho độc giả trẻ Việt Nam, chỉ duy có điều đáng tiếc là nội dung của mỗi tập truyện 72 trang lại thường lặp đi lặp lại theo cùng một kiểu “anh hùng đi bài” (không khác gì chơi game). Dù tác giả đã có những sáng tạo để tránh nhàm chán nhưng quả thật Dũng Sĩ Hesman nếu ra đời muộn hơn thì chưa chắc đã có được thành công như vậy, và để vươn mình ra thế giới thì có lẽ vẫn còn phía trước cả một con đường dài, không chỉ cho riêng tác phẩm này, mà còn cho toàn bộ truyện tranh Việt Nam nói chung.

Giai đoạn 2000-2009

Chỉ trong mười năm, tuy còn nhiều hạn chế, nhưng cùng với sự phát triển của văn học dịch, truyện tranh ở Việt Nam đã đi được những bước dài trong việc cập nhật dòng chảy truyện tranh thế giới, đặc biệt là manga, cho bạn đọc Việt Nam. Chính từ thập kỷ bước ngoặt vừa rồi, ở Việt Nam đã hình thành nên một thế hệ mới, thế hệ những người có văn hoá thưởng thức truyện tranh. Giới trẻ Việt Nam từ đây có thể vừa đọc sách vừa đọc truyện tranh, có thể đọc truyện tranh mà không đọc sách, chứ không một ai là không đọc truyện tranh. À quên, có cháu bé được xưng tụng là thần đồng mà tôi có kể ở trên, nhưng thôi, chúng ta nói là nói tới cái đại chúng, chứ không nói tới các hiện tượng cá biệt ở đây.

Bước qua thập kỷ tiếp theo, dòng chảy truyện tranh ở Việt Nam tiếp tục cuồn cuộn như thác đổ. Số lượng đầu truyện tăng cao với một loạt các tên tuổi như Naruto (2003) của Masashi Kishimoto, Cuộc Truy Lùng Kho Báu Hải Tặc (One Piece, 2001?) của Oda Eiichiro, Thợ Săn (Hunter x Hunter, 2000?) của Yoshihiro Togashi, Thám Tử Kindaichi (The Kindaichi Case Files, 2001) của Kanari Yozaburo, v. v… Đồng nghĩa với việc độc giả Việt Nam được hừng hực trui rèn qua ngọn lửa chất lượng thế giới, bất chấp việc số lượng các bộ truyện tranh đạt tới đẳng cấp “tác phẩm” luôn ít hơn so với những bộ truyện giải trí nhàn nhạt thông thường, tương tự như với văn học và điện ảnh, một lượng lớn độc giả Việt Nam đã dần tích luỹ được cho mình kiến thức và trình độ thưởng thức truyện tranh không hề thua kém bất kì môn nghệ thuật nào khác. Độc giả của thập niên 2000 đã vĩnh viễn không còn dễ dãi “có đọc là tốt lắm rồi” như thập niên trước, chính vì vậy các nhà xuất bản bên cạnh những đầu truyện nổi tiếng bậc nhất đã bắt đầu tìm tòi giới thiệu những đầu truyện kén độc giả hơn, hướng tới nhóm lửa tuổi cao hơn, bởi đám trẻ năm ấy nay cũng đã bắt đầu lớn khôn thật rồi.

Bộ manga Monster (2003) của Naoki Urasawa vào thời điểm đầu những năm 2000 khi xuất hiện trên thị trường có thêm dòng chữ rất ấn tượng “Truyện kinh dị cho tuổi mới lớn.” Thực tế thì các tác phẩm này của Naoki Urasawa được xếp vào dòng seinen (truyện tranh dành cho nam giới trưởng thành). Bộ truyện mang đậm tính tiểu thuyết này đã trở thành một trong những cái tên bất hủ ghi dấu trong lòng bạn đọc Việt Nam, mở ra một bầu trời tư duy mới về công việc sáng tác và hấp thụ văn hoá manga. Tên tuổi của Naokia Urasawa ở Việt Nam gắn liền với bộ truyện này, các tác phẩm khác của ông sẽ được nhắc tới trong phần sau của bài viết.

Bản in Quyển Sổ Thiên Mệnh lần đầu

Đồng thời với việc tiếp nhận một dòng manga mới, seinen, những con mọt manga ở Việt Nam bắt đầu tìm hiểu và nắm bắt 5 phân khúc chính của manga: shounen (manga dành cho nam giới lứa tuổi học sinh, sinh viên), seinen (đã nói), shojo (manga dành cho nữ giới lứa tuổi học sinh), josei (manga dành cho nữ giới lứa tuổi trưởng thành) và kodomomuke (manga dành cho thiếu nhi). Tất nhiên mọi sự phân loại đều chỉ mang tính tương đối, trong ta có địch trong địch có ta, thiên biến vạn hoá không biết đâu mà lường, và nhất là không có luật nào ngăn cấm người ta đọc bất kì thứ gì họ thích. Nhưng không phải vì vậy mà sự phân loại này không giúp ích gì được cho độc giả trong việc chọn lọc truyện tranh để tiết kiệm thời gian. Ai không tin thì có thể hỏi những cậu bé, chàng trai thuộc thế hệ khi bộ Nữ Hoàng Ai Cập (Crest of the Royal Family, 2002) của nữ mangaka Chieko Hosokawa được phát hành. Đây không phải lần đầu và cũng không phải lần duy nhất một bộ shojo được in tại Việt Nam, nhưng đó là lần đầu tiên phong cách shojo bộc lộ đậm đặc đến vậy, nó tạo ra một cú shock lớn, độc giả nữ Việt Nam thì dằn vặt, ức chế và hậm hực chửi bới nhân vật trong khi vẫn đều đều theo dõi, còn độc giả nam thì nhăn như khỉ ăn ớt mỗi khi nhắc tới bộ truyện này, họ thực sự chán ngán tột độ lối vẽ và sáng tác shojo kể từ đây. Điểm đặc biệt của shojo khi vào Việt Nam, đó là cũng y như ở Nhật, nó chia người ta ra làm hai phe: phe nam giới tỏ ra căm ghét khinh bỉ, và phe nữ giới say mê y như một thời các chị em say mê tiểu thuyết Quỳnh Dao; phe nam thề chết không đụng vào shojo, còn phe nữ thì vẫn thích thú tìm đọc shounen và seinen. Phụ nữ thật là bao dung.

Xem thêm: Làm Thơ 5 Chữ Về Tình Bạn ( Ko Chép Mạng Nha ), Gửi Tặng: Bài Thơ 5 Chữ Buồn Về Tình Bạn

Bìa truyện 7 Mầm Sống

Ghi nhận cho shojo là vậy, nhưng manga shounen và seinen vẫn chiếm thế thượng phong không có đối thủ trong toàn thị trường truyện tranh ở Việt Nam. Tiếp bước thành công của bộ Slam Dunk (2002) gây chấn động châu Á, cổ vũ mạnh mẽ phong trào chơi bóng rổ ở Việt Nam, mangaka Takehiko Inoue có thêm một tác phẩm được xuất bản ở Việt Nam: Lãng Khách (Vagabond, 2006). Tới bộ này thì thực sự không một ai có thể đánh giá Takehiko Inoue là người chỉ phù hợp với thể loại các cậu trai trẻ nhiệt huyết hài hước. Ông cũng góp phần xây dựng một trong những tiêu chí mà bạn đọc tìm kiếm ở các bộ manga shounen và seinen, đó là nét vẽ phải đặc sắc, đậm đà phong cách cá nhân, người ta đọc truyện tranh không chỉ bởi nội dung, mà còn bởi nét vẽ sáng tạo của riêng từng hoạ sĩ, điều mà shojo hoàn toàn không đáp ứng được cho độc giả nam giới.

Bìa truyện Hoả Phụng Liêu Nguyên và một cảnh trong truyện

Manhwa với tác phẩm Ám Hành Ngự Sử (Blade of the Phantom Master, 2005) của Youn In-Wan và Yang Kyung-il đã gây ấn tượng sâu đậm trong lòng rất nhiều thiếu niên Việt Nam. Đây có thể coi là bộ manhwa chính thức đầu tiên ở Việt Nam, và ngay lập tức nó đã được xếp lên chiếu trên cùng các anh tài manga, manhua đầu bảng. Có lẽ Việt Nam là mảnh đất màu mỡ cho truyện tranh Á Đông bởi sự gần gũi trong văn hoá và tiết tấu nhịp điệu trong sáng tác, xem phim Tàu, phim Hong Kong, phim Hàn Quốc, phim Nhật rồi, lẽ nào lại có thể bỏ qua truyện tranh của họ?? Bên cạnh Ám Hành Ngự Sử với bút pháp bay bướm trùng trùng điệp điệp kĩ xảo và nội dung u tối thì Hiệp Khách Giang Hồ (Ruler of the Land, 2004) của Jeon Keuk Jin và Yang Jea Hyun cũng rất đáng nhớ với cốt truyện đầy nhịp điệu khi hài hước khi sâu lắng. Đâu đó vẫn có những lời chê cho cách đặt vấn đề và xử lý tình huống còn non tay so với manga, nhưng bạn đọc vẫn đón nhận manhwa nồng nhiệt không một chút đắn đo, làm cho đời sống truyện tranh ở Việt Nam vốn đa dạng lại càng thêm trăm hoa đua nở.

Bản in truyện Thần Đồng Đất Việt lần đầu

Sau thập kỷ khởi đầu, đây thực đúng là một thập kỷ có lắm biến chuyển đổi thay.

Giai đoạn 2010-2019

Năm 1997, Việt Nam được hoà vào mạng internet toàn cầu, từ đó cho tới cuối thập niên 2000, người Việt Nam đã có thể dùng Google và Facebook để học hỏi, trao đổi và làm việc cùng thế giới. Truyện tranh ở Việt Nam vì vậy mà cũng có những bước chuyển mình theo xu thế chung. Cho tới giữa những năm 2010, manh nha có những trang web phục vụ độc giả đọc truyện tranh online, đa phần là truyện scan từ bản in cũ do sưu tầm được, nghĩa là có đầy đủ tất cả những khuyết điểm của truyện giấy cộng thêm chất lượng mờ nhoè, người đọc phải chịu đựng đa phần vì họ muốn tìm đọc những bộ truyện đã không còn tìm thấy được trên thị trường chứ không phải vì đây là một lựa chọn tối ưu.

Sau hai mươi năm mở cửa và bắp nhịp với xu thế truyện tranh thế giới, đặc biệt là manga, thị trường truyện tranh ở Việt Nam đã cung cấp được tương đối đầy đủ cho bạn đọc các kiến thức về truyện tranh kinh điển, về thẩm mỹ, nội dung, các dòng chính phụ và các xu hướng truyện tranh trên thế giới. Tuy vậy, lúc này công tác xuất bản truyện tranh lại gặp phải một vấn đề mới, khi mà những bộ truyện kinh điển đã kết thúc ở nước ngoài không phải sinh ra từ nồi cơm Thạch Sanh. Việc in tuần tự từng tập như bản gốc chỉ phát huy thế mạnh nếu bộ truyện đó đã kết thúc, còn trong trường hợp tác giả vẫn đang miệt mài cần mẫn, có những khi kéo dài mấy chục năm vẫn chưa xong một bộ truyện, thì khoảng cách giữa các tập truyện sẽ là rất lâu, đủ để khiến người ta đánh mất nhịp điệu theo dõi và có thể sẽ dần dần nản lòng mà lãng quên nó lúc nào không hay. Ở Nhật các nhà xuất bản không gặp khó khăn trong chuyện này vì ngay từ đầu họ đã định hướng phát hành truyện tranh theo mô hình tạp chí, hằng tuần đều có rất nhiều các tạp chí truyện tranh đến tay bạn đọc, ở đó, mỗi bộ truyện đều đặn được đăng tải định kỳ, nhịp độ lý tưởng nhất là mỗi số lại có một chương mới. Nổi tiếng nhất có thể kể tới Weekly Shounen Jump, Weekly Shounen Sunday, Weekly Young Jump, Monthly Shonen Magazine, v. v… Cứ sau một thời gian, khi khối lượng đã đủ, người ta mới gom lại và in từ vài đến cả chục tập một lượt, vì vậy thời gian chờ đợi để được in ở Việt Nam có thể kéo dài đến hàng năm trời là thường. Về đề tài này, thậm chí cặp đôi nức tiếng Tsugumi Ohba và Takeshi Obata còn ra mắt hẳn một bộ manga dưới tiêu đề Bakuman Giấc Mơ Hoạ Sĩ Truyện Tranh (2011), bộ này không biết nên xếp vào loại nào, có lẽ nó nên được gọi là mangaka manga (!), manga nói về các mangaka. Nội dung kể về hành trình lập thân bằng con đường trở thành mangaka của hai thanh niên trẻ tuổi, từ lúc còn là học sinh phổ thông cho tới khi trở thành những người đàn ông trưởng thành. Truyện mô tả đời sống của những con người trong ngành truyện tranh Nhật rất gian khổ, kỷ luật và cạnh tranh khốc liệt, quy trình làm việc của họ ra sao, các tác phẩm được định đoạt thế nào, vai trò của biên tập viên và nhà xuất bản là gì, họ có phải chỉ đơn giản là thợ in và thợ bôi đen cảnh nóng như ở ta không? Qua đó cung cấp cho bạn đọc một góc nhìn behind the scene khá thú vị. Bộ này đã được phát hành tại Việt Nam, ai muốn vào nghề tác giả truyện tranh nên tìm đọc để gọi là có cái tham khảo và tăng thêm động lực phấn đấu, chứ thực ra môi trường làm việc ở Việt Nam chắc chắn là khác hẳn.

Bìa truyện 20th Century Boys

Song le, hình thức truyện tranh online này cũng bộc lộ những mặt yếu kém của nó. Khi không có một khuôn khổ nào để khống chế, sự hăng máu của các nhóm dịch đa số là trẻ tuổi dễ khiến cho họ vượt ra ngoài phạm vi cần có trong công việc, ví dụ như dịch chế ở truyện giấy trước đây, so với truyện online thì không thấm vào đâu. Bên cạnh những người dịch nghiêm túc, có rất nhiều những người thích thể hiện sự hài hước thông minh của bản thân một cách rất ngớ ngẩn trong khi năng lực văn chương thì hạn chế, họ tạo ra những thảm hoạ vô duyên không để đâu cho hết, làm cho nhiều độc giả cảm thấy bực mình vì thời gian của họ không được tôn trọng đúng mực. Khi nhận được phản hồi thì nhiều nhóm còn ngang nhiên lên giọng thách thức, theo kiểu dịch cho mà đọc rồi còn lắm lời, đọc thì đọc không đọc thì biến. Ô hô, rất mậu dịch bao cấp nhé, thế mà cứ bảo là thời bao cấp đã xa lắm rồi! Hết thảm hoạ dịch chế, ta lại có cả thảm hoạ giữ nguyên tên phiên âm Latin của các bộ manga thay vì dịch ra tiếng Việt hoặc để tên tiếng Anh, kết quả ta có rất nhiều đoạn chữ cái vô nghĩa không thể nhớ nổi với phần lớn mọi người, ví dụ như Shokuryou Jinrui, Saijou no Meii, Tensei Shitara Suraimuda, Boku no ushiro ni majo ga iru, v. v… Một hạn chế nữa là vấn đề các web truyện thường phụ thuộc vào dịch vụ server lưu trữ, sau này đến khi dịch vụ ấy hết hạn đồng nghĩa với việc sản phẩm của họ biến mất khỏi các trang web, khi đó sẽ xuất hiện những trang tổng hợp cùng một bộ truyện nhưng lại do rất nhiều nhóm dịch, các nhân vật ở những chương đầu đang mày tao, qua các chương sau đã lại chí tớ, và đến khúc cuối thì lại thành anh em. Độc giả gặp trường hợp này nhiều như cơm bữa, và tất nhiên là bấm bụng bỏ qua, đọc lấy cái tinh thần cốt cách, cái tài hoa tác giả, chứ thôi đòi hỏi gì ở chốn này. Đó là còn chưa kể chuyện các nhóm dịch đang dở chừng thì vì lý do nào đó mà bỏ luôn không theo nữa, hay các nhóm cãi chửi nhau vì không tuân thủ quy ước post lại truyện của nhau sau một khoảng thời gian nhất định, bỏ tên nhóm dịch hay vô thiên lủng những va chạm như vậy, họ sẵn sàng thượng lên trang truyện những câu watermark kiểu như “bọn XXX là lũ chó đẻ” (XXX là bọn thủ ác), độc giả ngao ngán lắm, mà… thôi.

Đặt qua một bên những khiếm khuyết khó lòng tránh khỏi ấy, hình thức web truyện tranh đã thay thế vai trò của tạp chí truyện tranh tại Việt Nam, khi mà họ cập nhật rất nhanh nhạy các chương truyện mới nhất của những bộ truyện ăn khách nhất, giới thiệu những đầu truyện mới nổi, những siêu phẩm bí ẩn kén người đọc, và tất nhiên là cả những truyện có nội dung nhạy cảm sẽ khó lòng vượt qua được vòng kiểm duyệt xuất bản Việt Nam. Các nhà xuất bản chính thống giờ đây giống như báo chí chính thống, lại phải nghe ngóng từ phía các trang web truyện tranh để nắm bắt dư luận và thị hiếu bạn đọc. Đã có những bộ truyện bước từ thế giới dịch thuật online sang trang giấy, nổi tiếng nhất có thể kể đến One-punch Man (2017) của One và Ajin (Ajin: Demi-Human, 2018) của Gamon Sakurai. Chắc hẳn trong tương lai tới đây, cùng với sự phát triển của công nghệ, vai trò của các nhóm thực hiện truyện tranh online sẽ càng lúc càng trở nên quan trọng trong đời sống truyện tranh ở Việt Nam.

Bản in Long Thần Tướng lần đầu

Sáu năm cho một bộ truyện với rất nhiều lần gián đoạn trì hoãn, không quá dài nhưng vẫn chưa xong. Và các tác giả vẫn đồng thời thực hiện các dự án khác. Tất nhiên, chúng ta đang nói tới truyện tranh Việt Nam, với một núi những khó khăn trở ngại trên đủ mọi phương diện, và tôi chỉ đơn giản đang thực hiện một phần của cái gọi là trên đe dưới búa mà thôi, sự cảm thông của độc giả là điều hoàn toàn dễ dàng có thể nhận thấy, không ai bỏ rơi Long Thần Tướng, chúng tôi vẫn kiên nhẫn chờ đợi và luôn dành cho tác giả sự ủng hộ trong khả năng. Nhưng, bạn thân mến của tôi, chẳng gì có thể thay đổi được thực tế mà tôi đã nói ở trên: quá lâu. Phải không nào?

Thứ nữa, chúng ta nhắc tới Địa Ngục Môn (2018) của Can Tiểu Hy cùng các truyện tranh Việt Nam khác, tôi xếp các bộ này vào chung một nhóm bởi dù đã có rất nhiều tiến bộ về mặt tổng thể, các bộ truyện này vẫn đều mắc phải những khuyết điểm khó bỏ qua. Về nội dung: thiếu tính nhịp điệu của văn chương, nội dung khiên cưỡng chưa thuyết phục được độc giả khó tính đã kinh qua manga lâu năm. Về mỹ thuật: chỉ đáng xếp vào loại truyện tranh hạng hai, hạng ba với nét vẽ nhái theo manga, không có phong cách riêng, quá lạm dụng hiệu ứng đồ hoạ máy tính, bố cục truyện chưa chặt chẽ, hoặc nếu không thì chỉ đơn giản là vẽ xấu. Việc tung hô chỉ vì nó đoạt giải thưởng và dành quá nhiều sự nuông chiều cho các tác phẩm kiểu này chỉ vì nó là truyện tranh Việt Nam sẽ chỉ khiến cho chúng ta tiếp tục những bước đi u mê không khác gì phim Việt Nam và văn học Việt Nam hiện tại. Hãy luôn nhớ, các giải thưởng không làm cho tác phẩm hay lên, không đoạt giải không có nghĩa là tác phẩm dở đi. Các giải thưởng chỉ đại diện cho cái tôi của ban giám khảo chứ không đại diện cho cái tôi của tác giả. Hãy luôn nhớ điều đó.

Kết

Ba thập niên sau giai đoạn Đổi Mới và Cởi Mở đã biến ngành xuất bản Việt Nam từ hình ảnh nhàn nhạt cũ mòn trong thập niên 1980 lột xác trở nên đầy sức sống và có thể tự tin mà nhìn nhận rằng đã đạt tới đẳng cấp thế giới về sự đa dạng, trong đó xuất bản truyện tranh là một điểm tích cực không thể bỏ qua. Trong phạm vi bài viết này, tôi khó lòng tránh khỏi sơ suất trong nhận định và thiếu sót trong thống kê, mong bạn đọc rộng lòng chấp nhận và cảm thông. Tôi, chúng ta, đã lớn lên trong thời kì này, và việc một lần ngồi xuống nhìn lại những năm tháng đã qua có lẽ không hẳn là điều vô nghĩa. Thập kỷ mới (theo cách tính này) đã bắt đầu, hãy cùng chờ đợi xem điều gì sẽ xảy ra và điều đó sẽ thay đổi chúng ta như thế nào.

Suy cho cùng, đọc truyện tranh hay đọc sách chữ, điều quan trọng là người ta biết mình đang đọc gì và sẽ nhận được gì từ những thứ mình đọc. Nếu phải lựa chọn giữa đọc truyện tranh và đọc sách chữ, hãy hỏi đám trẻ con trong gia đình bạn, và tự hỏi cả đứa trẻ trong con người bạn. Câu trả lời có ra sao, thì cũng cứ yên tâm, con sâu đục khoét tâm hồn bạn chắc chắn là một con sâu khác, với gông cùm kiềm toả chứ không phóng khoáng tự do như những gì mà chúng ta đã có với thế giới truyện tranh.

ChuKim

(Toàn bộ ảnh trong bài được lấy từ internet và bản quyền hình ảnh thuộc về người chụp. Xin trân trọng cảm ơn.)